Μια κατάσταση περιγράφεται συχνά ως εμμονικός έρωτας, ένας πάθος από το οποίο δεν μπορούμε να απαλλαγούμε, μια συνθήκη κατά την οποία ο άλλος άνθρωπος αντιπροσωπεύει και μονοπωλεί την προσδοκία και την ανάγκη να νιώσουμε επιτέλους επαρκείς, επιθυμητοί και ασφαλείς.
Σχεδόν δυόμισι αιώνες αργότερα, οι ψυχολόγοι με έναν νέο όρο για να περιγράψουν αυτήν τη συνθήκη: limerence *. Πρόκειται για κάτι που δεν είναι ακριβώς έρωτας, επιθυμία ή αγάπη, αλλά μια εμμονή που καταπίνει τα πάντα . Ο άλλος άνθρωπος γίνεται το κέντρο του εσωτερικού μας κόσμου. Τον εξιδανικεύουμε και τον σκεφτόμαστε διαρκώς. Μπροστά του νιώθουμε άγχος, αμηχανία ή και σωματική ένταση. Η διάθεσή μας εξαρτάται υπερβολικά από τη συμπεριφορά του. Η μικρή ένδειξη ενδιαφέροντος μπορεί να μας γεμίσει ευφορία, ενώ η αδιαφορία ή η απόσταση οδηγεί σε μια απόγνωση που μπορεί να μας διαλύσει. Υπάρχει έντονη ανάγκη να νιώσουμε μοναδικοί και αναντικατάστατοι για εκείνον (κάτι που δεν μας συμβαίνει με άλλους ανθρώπους). Φανταζόμαστε συχνά ότι το συναίσθημα γίνεται αμοιβαίο, ενώ η αβεβαιότητα και τα εμπόδια κάνουν τα συναισθήματα ακόμη πιο δυνατά.
Ο όρος "limerence" εμφανίστηκε για πρώτη φορά, το 1979 , από την ψυχολόγο Ντόροθι Τένοβ ( Dorothy Tennov ), η οποία μελέτησε ανθρώπους που περιέγραφαν επίμονες, σχεδόν καταναγκαστικές σκέψεις γύρω από ένα πρόσωπο που επιθυμούσαν έντονα. Εκτός από εμμονή, η εμπειρία χαρακτηρίζεται επίσης και από υπερανάλυση κάθε αλληλεπίδρασης με το άλλο πρόσωπο, και έντονη ανάγκη ανταπόκρισης. Πολλοί άνθρωποι την περιγράφουν σαν μια μορφή "συναισθηματικής εξάρτησης", όπου η καλή διάθεση εξαρτάται από μικρά σημάδια προσοχής, ενώ η καθημερινότητα περιστρέφεται γύρω από την πιθανότητα μιας επαφής ή μιας επιβεβαίωσης.
Το limerence τρέφεται συχνά από την αβεβαιότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι εμφανίζεται συχνότερα σε σχέσεις ασαφείς, ανολοκλήρωτες ή συναισθηματικά μη διαθέσιμες . Γιατί η έλλειψη ξεκάθαρης ανταπόκρισης μπορεί να ενισχύει ακόμη περισσότερο την προσκόλληση. Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία του είναι ότι πολλές φορές δεν αφορά τόσο τον πραγματικό άνθρωπο όσο την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει γι' αυτόν. Σε αυτή την κατάσταση, οι αντιφάσεις, τα όρια και οι πραγματικοί περιορισμοί της σχέσης στο περιθώριο, ενώ κυριαρχεί η προσδοκία, η επιθυμία να συμβεί κάτι που θα μας «λυτρώσει» συναισθηματικά.
Τ ο limerence μοιάζει τόσο σαγηνευτικό γιατί ο εγκέφαλος φαίνεται να λειτουργεί σε μια διαρκή κατάσταση αναμονής και ανταμοιβής** . Μικρές στιγμές αποκτούν δυσανάλογη ένταση, ενώ η απόρριψη βιώνεται σχεδόν σωματικά. Αυτό δεν σημαίνει πως τα συναισθήματα είναι λιγότερο αληθινά, η ένταση τους όμως δεν σχετίζεται με τη συναισθηματική οικειότητα ή την αγάπη.
Η ψυχολογία συνδέει συχνά το limerence με τον άγχώδη τύπο προσκόλλησης . Πρόκειται για τρόπο σύνδεσης όπου ο άνθρωπος φοβάται έντονα την απόρριψη ή την εγκατάλειψη και έχει διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης από τον άλλον. Έτσι, ακόμη και μικρά σημάδια ενδιαφέροντος δεν μπορούν να αποκτήσουν τεράστια σημασία, ενώ η απόσταση και η αβεβαιότητα βιώνονται πολύ πιο έντονα. Το συνδέει επίσης με χαμηλή αυτοεκτίμηση και έντονη ανάγκη για επιβεβαίωση, όπου ο άλλος άνθρωπος μοιάζει να γίνεται η υπόσχεση ότι θα νιώσουμε επιτέλους "good αρκετά" (αρκετοί), επιθυμητοί ή ασφαλείς.
Τέτοιες εμπειρίες υπάρχουν συχνά στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, από τον Βέρθερο μέχρι τις σύγχρονες ρομαντικές σειρές, ίσως γιατί ο πολιτισμός μας παρουσιάζει συχνά την εμμονή σαν απόδειξη μεγάλου έρωτα. Όμως η αγάπη δεν μπορεί να μοιάζει με αγωνία. Και ο έρωτας δεν σημαίνει ότι χάνουμε τον εαυτό μας μέσα στον άλλον. Ίσως τελικά η πιο δύσκολη διάκριση να είναι αυτή: να καταλάβουμε ποτέ πραγματικά έναν άνθρωπο και ποτέ κυνηγάμε ό,τι έχουμε επενδύσει πάνω του.
Πηγή : Άρθρο της Έφης Ζέρβα στην ΕΡΤnews , με τίτλο " Εμμονικός Έρωτας: Ένα πάθος από το οποίο δεν μπορούμε να απαλλαγούμε "
Με πληροφορίες από: The Guardian , Psychology Today
* λεξικό collins , λεξικό , https://dwc.knaw.nl/DL/publications/PU00010880.pdf
** Βλ. επίσης σχετικά με τη βιοχημεία του τραυματικού δεσμού (με την κορτιζόλη και την ντοπαμίνη που δημιουργεί εξάρτηση ανάλογη με εκείνη των εθιστικών ουσιών 🤕).
