Οι Πέντε Ελευθερίες των Ζώων (Five Freedoms) οι οποίες, στην Ελλάδα σήμερα, εμφανίζονται ως "πρωτοπορία", δεν είναι κάτι καινούργιο. Η ιστορία τους ανάγεται στο Ηνωμένο Βασίλειο, το μακρινό 1964, με αφορμή ένα τεκμηριωμένο σύγγραμμα που περιγράφει την υποβάθμιση των ζώων σε παραγωγικές μηχανές. Πρόκειται για το βιβλίο της Αγγλίδας ακτιβίστριας Ruth Harrison, που έχει τίτλο "Animal Machines", εισάγει τον όρο "Factory Farming", και παρουσιάζει τις πρακτικές της εντατικοποιημένης κτηνοτροφίας, προκαλώντας δημόσια κατακραυγή. [Διαβάστε περισσότερα εδώ].
Ήταν λοιπόν η δημόσια κατακραυγή για την κακοποίηση των παραγωγικών ζώων - ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του '60 - αυτό που ώθησε την βρετανική κυβέρνηση στη σύσταση μιας επιτροπής που ανέλαβε να διερευνήσει το ζήτημα. Έτσι, σε μια πρώτη προσέγγιση που αποτέλεσε τον πρόδρομο των Πέντε Ελευθεριών και έγινε γνωστή ως έκθεση Brambell (1965), η επιτροπή αυτή αναφέρει ότι σε κάθε ζώο θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα "να σηκώνεται όρθιο, να ξαπλώνει, να κάνει στροφή επί τόπου, να περιποιείται το τρίχωμά του και να τεντώνει τα πόδια του"! Τόσο "καλά" και τόσο ΤΡΑΓΙΚΑ! Από τότε, για την "ευζωία" (καλή διαβίωση των ζώων - animal welfare - βλ. ετυμολογία), ξοδεύτηκε κάμποσο μελάνι, ακόμη και σήμερα όμως, στον "πολιτισμένο" Δυτικό κόσμο, εκατομμύρια θηλυκά γουρούνια αναπαραγωγής που περνούν τη ζωή τους μέσα στα κλουβιά λοχείας και τοκετού (gestation και farrowing crates), ΔΕΝ έχουν την δυνατότητα να κάνουν στροφή επί τόπου, ούτε να τεντώσουν τα πόδια τους!
Με δύο λόγια, οι Πέντε Ελευθερίες (οι οποίες αρχικά είχαν σκοπό να περιγράψουν την απαλλαγή των "παραγωγικών" ζώων από τον πέρα από κάθε φαντασία βασανισμό που τους επιφυλάσσει η αντιμετώπιση τους ως άψυχες μηχανές, και στη συνέχεια βρήκαν εφαρμογή και στα άλλα είδη - όπως ζώα εργασίας, συντροφιάς κλπ) περιλαμβάνουν τρεις συνθήκες (προϋποθέσεις) που αναφέρονται στην σωματική τους διάσταση, και δύο που αναφέρονται στην ψυχοδιανοητική. Οι συνθήκες αυτές είναι: 1) απαλλαγή από την πείνα και την δίψα, 2) απαλλαγή από την κακουχία, 3) προσπάθεια απαλλαγής από κάθε πόνο, τραυματισμό και ασθένεια, 4) απαλλαγή από την στέρηση της δυνατότητας έκφρασης φυσιολογικής συμπεριφοράς, και 5) απαλλαγή από τον φόβο και την αγωνία.
Στην πράξη, αν και η κακοποίηση των ζώων συντροφιάς γνωστοποιείται και προβάλλεται με όλο και περισσότερη έμφαση από τα ΜΜΕ, ο βασανισμός των "παραγωγικών" ειδών (που χρησιμοποιούνται για ένδυση και τροφή) μένει πίσω από τις κλειστές πόρτες των εκτροφείων, των οχημάτων μεταφοράς και των σφαγείων. Έτσι, η αντίδραση του κοινού, στην πρώτη περίπτωση επικροτείται ως "δείκτης πολιτισμού", ενώ στη δεύτερη λοιδωρείται, ακυρώνεται και ενίοτε τιμωρείται ως "ακρότητα", που πάντοτε θεωρείται υπερβολική και συχνά είναι απαγορευμένη (βλ. Ag-gag laws). Δεδομένης μάλιστα της ραγδαίας αύξησης ενός ανθρώπινου πληθυσμού που επιμένει να ταυτίζει την ευημερία του με την κατανάλωση ζωϊκής πρωτεΐνης, η εντατικοποίηση της παραγωγής (με την συνεπαγόμενη βιομηχανοποίηση της κτηνοτροφίας), κανονικοποιείται, νομιμοποιείται και αυξάνεται συνεχώς, ενώ τα ζώα υποφέρουν όλο και περισσότερο.
Κάπως έτσι βλέπουμε λοιπόν πως, αν και το ζήτημα της ευζωίας τέθηκε αρχικά για τα "παραγωγικά", πριν από 60 και πλέον χρόνια, σήμερα γίνεται λόγος μόνο για τα ζώα συντροφιάς (περισσότερο) και για τα ζώα εργασίας (λιγότερο). Για τα ζώα της εντατικοποιημένης κτηνοτροφίας (που εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως μηχανές παραγωγής - βλ. The Ghosts in Our Machine), τα πράγματα θα μπορούσαν - ΙΣΩΣ - να γίνουν ΛΙΓΟ καλύτερα, μόνο ΑΝ αποφασίζαμε να αλλάξουμε τις καταναλωτικές μας συνήθειες (αν όχι ποιοτικά, τουλάχιστον ποσοτικά - τρώγοντας δηλαδή λιγότερα ζωικά προϊόντα).
Με άλλα λόγια, σε έναν κόσμο οκτώ δισεκατομμυρίων ανθρώπων, δεν μπορούμε να μιλάμε για φιλοζωία και "ευζωία", αν συνεχίσουμε να στηρίζουμε ένα κάθε άλλο παρά συμπονετικό, κακοποιητικό (για ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον) και μη βιώσιμο διατροφικό σύστημα.
Οι ΠΕΝΤΕ Ελευθερίες των ζώων, οι οποίες εστιάζουν μόνο σε αρνητικές καταστάσεις, και τις οποίες, ακόμη και σήμερα, πολλοί επικαλούνται ενώ μπερδεύουν με τα "δικαιώματα", παπαγαλίζουν ή και αγνοούν [προχτές, διάβασα κάπου, σε μια προχειρογραμμένη διατύπωση - διακήρυξη πολιτικού φορέα, ότι οι πέντε ελευθερίες είναι τέσσερεις...], δεν συνιστούν πρωτοπορία αλλά ένα μοντέλο αξιολόγησης που πλέον θεωρείται (και είναι) αναχρονιστικό.
.png)
Στην πρώτη φωτογραφία, η Ruth Harrison σε εκτροφείο γούνας στην Δανία, το 1997 (at researchgate και at Pioneers of Change for Animals) -- POWER of ONE [Fb]
Η δεύτερη είναι από την ιστοσελίδα της οργάνωσης COMPASSION in world farming.
Στην τελευταία, ο David Mellor, το 1971
* Παραπομπή: Αν και η κακοποίηση των ζώων τίθεται ως ζήτημα ήδη από τον 19ο αιώνα (στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Αμερική, όπου δημιουργήθηκαν δύο μεγάλες οργανώσεις, η RSPCA, το 1824, και η ASPCA, το 1866, ως πρωτοπόροι της προστασίας τους από την υπερεκμετάλλευση και τον βασανισμό), η σχέση των ανθρώπων με τα ζώα άρχισε να αλλάζει ριζικά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, με την αστικοποίηση (urbanization), την μετατροπή της κτηνοτροφίας σε βαριά βιομηχανία, και την προαγωγή του σκύλου και της γάτας σε "μέλη της οικογένειας". Τότε είναι που άρχισε να τίθεται για πρώτη φορά και το ζήτημα της ευζωίας καθώς, κατά τις δεκαετίας του '60 και του '70, αρχίζουν να εκφράζονται τα 3 μεγάλα κινήματα για τα ζώα: το κίνημα της Ευζωίας (Animal Welfare), το κίνημα των Δικαιωμάτων (Animal Rights) και το κίνημα της Ολικής ή Πλήρους Απελευθέρωσης (Animal Liberation movement).
Η λογική της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ζώων εκπορεύεται από την φιλοσοφία και την περιβαλλοντική ηθική, και δεν ταυτίζεται ούτε με την διατήρηση ενός ή περισσοτέρων ζώων συντροφιάς, ούτε με την φιλοζωία. Η "ευζωία" και τα "δικαιώματα" είναι διαφορετικές έννοιες, καθώς η θεωρία των Δικαιωμάτων αποκλείει κάθε μορφή χρησιμοποίησης και εκμετάλλευσης των ζώων από τους ανθρώπους. Συνεπώς, νεολογισμοί όπως "δικαίωμα στην ευζωία" είναι φράσεις κενές περιεχομένου που όχι μόνο δεν ενημερώνουν (ούτε ευαισθητοποιούν) τον κόσμο, αλλά συσκοτίζουν και παραπέμπουν σε λαϊκισμό.
Επιλεκτικές αναφορές:
- What is animal welfare? https://www.worldanimalprotection.ca/blogs/what-is-animal-welfare/
- Origin and history of welfare: https://www.etymonline.com/word/welfare
- Five Freedoms: https://en.wikipedia.org/wiki/Five_Freedoms
- Ruth Harrison: https://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Harrison
- Intensive animal farming: https://en.wikipedia.org/wiki/Intensive_animal_farming
- Animal Machines: https://en.wikipedia.org/wiki/Animal_Machines
- Factory Farming: What It Is and Why It's a Problem: https://thehumaneleague.org/article/what-is-factory-farming
- Οι Πέντε Ελευθερίες των Ζώων: σημασία και ιστορική αναδρομή: https://gatouiti-blog.blogspot.com/2021/09/blog-post_28.html
- The Five Freedoms: A history lesson in animal care and welfare: https://www.canr.msu.edu/news/an_animal_welfare_history_lesson_on_the_five_freedoms
- Στερεοτυπική συμπεριφορά στα ζώα: https://filikaki-blog.blogspot.com/2020/02/blog-post_78.html
- FAWC Report on Farm Animal Welfare in Great Britain: Past, Present and Future: https://www.gov.uk/government/publications/fawc-report-on-farm-animal-welfare-in-great-britain-past-present-and-future
- Agricultural gag laws (Ag-gag): https://www.worldanimalprotection.ca/blogs/what-is-animal-welfare/
- The Ghosts in Our Machine: https://en.wikipedia.org/wiki/The_Ghosts_in_Our_Machine
- Η κακοποίηση των ζώων και οι φιλόζωοι: https://gatouiti-blog.blogspot.com/2022/05/blog-post.html
- About Compassion in World Farming: https://www.ciwf.org.uk/about-us/
- Αόρατα ζώα αλλά και αόρατοι άνθρωποι στα γρανάζια της βιομηχανοποιημένης κτηνοτροφίας: https://filikaki-blog.blogspot.com/2023/12/blog-post_19.html
- Factory Farming Hurts People and Communities: https://www.aspca.org/protecting-farm-animals/factory-farming-hurts-people-and-communities
- Why Eating Meat Is Bad for the Environment and Climate Change, Explained: https://sentientmedia.org/why-is-eating-meat-bad-for-the-environment/
- Δικαιώματα των ζώων: https://el.wikipedia.org/wiki/Δικαιώματα_των_ζώων
- Τι σημαίνει για τα ζώα "ευζωία" και τι "δικαιώματα"; https://filikaki-blog.blogspot.com/2020/07/blog-post_4.html
- Animal welfare science: https://en.wikipedia.org/wiki/Animal_welfare_science
- The science behind animal welfare: https://medicine-vet-medicine.ed.ac.uk/staff-and-current-students/alumni-profiles/the-science-behind-animal-welfare
- The Sciences of Animal Welfare: https://scienceforanimalwelfare.org/publication/the-sciences-of-animal-welfare/
- Animal Welfare: from Five Freedoms to Five Domains: https://gatouiti-blog.blogspot.com/2024/04/animal-welfare-and-five-domains.html
- Five Domains model: https://en.wikipedia.org/wiki/Five_Domains_model
- UNDERSTANDING THE FIVE DOMAINS MODEL OF ANIMAL WELFARE: https://vet.ed.ac.uk/sites/default/files/2024-09/5%20Domains%20Model.pdf
- Women Pioneers of Change for Animals: https://petsweekly.com/cats/catshome/womens-history-month-pioneers-of-change-for-animals/
- Ruth Harrison: The Woman Who Changed the Lives of Millions of Animals: https://powerofone.org.uk/stories/ruth-harrison-the-woman-who-changed-the-lives-of-millions-of-animals/
- RSPCA ADVICE AND WELFARE: https://www.rspca.org.uk/adviceandwelfare
- ASPCA Protecting Farm Animals: https://www.aspca.org/protecting-farm-animals
- FARMED ANIMALS: https://www.ciwf.com/farmed-animals/
- About pigs: https://www.ciwf.com/farmed-animals/pigs/
- Welfare issues for pigs: https://www.ciwf.com/farmed-animals/pigs/welfare-issues/
- Welfare issues for dairy cows: https://www.ciwf.com/farmed-animals/cows/dairy-cows/welfare-issues/
- Welfare issues for calves reared for veal: https://www.ciwf.com/farmed-animals/cows/veal-calves/welfare-issues/
- Welfare issues for chickens: https://www.ciwf.com/farmed-animals/chickens/
- Emeritus Professor David Mellor: https://www.une.edu.au/alumni/meet-our-alumni/people/emeritus-professor-david-mellor
- The Meat Industry Is Funding Studies That Claim Meat Is Good For You: https://filikaki-blog.blogspot.com/2026/07/the-meat-industry-is-funding-studies.html
.jpg)
